Coğrafi işaretli ürün · Çankırı
Çankırı’nın tescilli tuz ocaklarından çıkarılan kaya tuzu temizlenir, kırılır ve elenir. Sofrada öğütme tuzu olarak hazırlanan kristallere rafinasyon, beyazlatma veya iyot ilavesi uygulanmaz; nem koruyucu küçük ambalajlarda sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Çankırı Kaya Tuzu nedir?
Çankırı Kaya Tuzu; Çankırı ili Merkez ilçesinde bulunan Potuk, Balıbağı, Yenidoğan-1, Yenidoğan-2, Germece ve Ovacık-1 Tuz Ocaklarını kapsayan Çankırı Kaya Tuzu Mağarasından çıkarılan ve sofrada öğütme tuzu olarak işlenen tuzdur.
Açık renkli ve berrak kristaller parçalı yapıdadır. Rafine edilmeden öğütülüp elenmesi, işleme biçimini belirler.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Berrak ve parçalı kristaller
Tuz açık renkli, berrak ve parçalı kristal yapıdadır. Kireç içermediği için mat görünmez.
Rafine edilmeden işleme
Kristal kaya tuzu temizlenip öğütülür ve elenir. Rafine edilmez, beyazlatılmaz ve iyot ilave edilmez.
Kristallerin tane büyüklüğü, göz açıklığı en az 4000 µm’lik elekten tamamının, 1000 µm’lik elekten ise en çok %10’luk kısmının geçeceği şekildedir.
Kimyasal özellikler
Çankırı Kaya Tuzunun kimyasal özelliklerine aşağıda yer verilmektedir.
Kristalin görünümü
Çankırı Kaya Tuzunun kristali açık renkli ve berrak görünür. Sicil, kireç bulunmamasıyla ilişkilendirdiği görünümü cam benzeri ve mat olmayan bir yapı olarak tanımlar.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Nasıl üretilir ve hazırlanır?
Kayayı çıkarma, temizleme, öğütme ve eleme
Çankırı Kaya Tuzu, Çankırı Kaya Tuzu Mağarasını oluşturan tuz ocaklarından, delme patlatma yöntemi ile kristal kaya halinde çıkarılır. Kristal kaya tuzlarının killi kısımları, sofralık tuzda kullanılamayacağı için temizlenir. Temizlenen kaya tuzu parçaları, gıda ile temasa uygun kırıcılarla öğütülür ve elekten geçirilir.
Öğütme işlemi; tane büyüklüğü, göz açıklığı en az 4000 µm’lik elekten tamamının, 1000 µm’lik elekten ise en çok %10’luk kısmının geçeceği şekilde ayarlanarak gerçekleştirilir.
Rafine edilmez, beyazlatma işlemi uygulanmaz ve iyot ilave edilmez.
Nem koruyucu ambalaj ve etiket bilgileri
Çankırı Kaya Tuzu, gıda ile temasa uygun olan nem koruyucu ambalajlarda ve net miktarı 500 g’ı geçmeyecek şekilde paketlenir. Ürünün etiketinde sofrada öğütme tuzu olduğu ve iyot ilave edilmediği, ilgili mevzuata uygun olarak belirtilir.
Çıkarma yöntemi
Yaklaşık % 70’lik kısmı delme patlatma yöntemiyle çıkarılır.
Sicilde belirtilen üretim miktarı
Çankırı Kaya Tuzunun günlük üretimi, rezerv itibariyle yaklaşık 1500 tondur.
Nasıl muhafaza edilir?
Sicildeki muhafaza kaydı: Çankırı Kaya Tuzu, ambalajı açıldıktan sonra ısı, ışık ve neme maruz kalmayacak şekilde ve ağzı kapalı kaplarda muhafaza edilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Çankırı Kaya Tuzunun çıkarıldığı kaya birimi; 37–24 milyon yıl yaşında eski akarsu ve göl ortamında birikmiş-çökelmiş çakıl taşı, kumtaşı, kil taşı, marn, çamur taşı ve jips kayalarından oluşur.
Kalınlığı 200–300 m kadardır.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Öğütme ve ambalaj
Ürün sofrada öğütme tuzu olarak kullanılır. Gıda ile temasa uygun, nem koruyucu ambalajlarda ve net miktarı 500 g’ı geçmeyecek biçimde piyasaya sunulur.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Çankırı Kaya Tuzunun geçmişi, M.Ö 3000’li yıllarda Hititler dönemine dayanır. Çankırı Kaya Tuzu Mağarası, Osmanlı İmparatorluğu döneminde Hicrî 1278 (1861) tarihinde kamulaştırılarak Rüsûmât İdaresine devredilmiş ve devlet tarafından işletilmeye başlamıştır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1377 tescil numaralı Çankırı Kaya Tuzu menşe adı olarak 6 Haziran 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Çankırı Kaya Tuzu ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Çankırı Kaya Tuzu ibareli logo ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler Çankırı Belediyesinin koordinasyonunda yürütülür. Çankırı Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü, Çankırı Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği, Çankırı Ticaret İl Müdürlüğü, Çankırı Ticaret ve Sanayi Odası ve Çankırı Belediyesinden ürün konusunda uzman temsilciler katılır. Denetim mercii en az üç kişiden oluşur. Düzenli denetim yılda bir kez; gerektiğinde ve şikâyet hâlinde ise her zaman yapılır.
Çankırı Kaya Tuzunun çıkarıldığı tuz ocağının uygunluğu. Çankırı Kaya Tuzunun kuru maddede NaCl, rutubet miktarı ve tane büyüklüğü bakımından uygunluğu. Üretim metoduna uygunluk. Ambalajlama ve muhafaza koşullarının uygunluğu. Çankırı Kaya Tuzu ibaresinin, logosunun ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
