Coğrafi işaretli ürün · Türkiye
Mardin ilinde Hoya formasyonundan çıkarılan, tebeşirimsi ve ince taneli doğal taştır. Ocaktan çıkarıldığında kolay işlenir; gölgede biçimlendirildikten sonra güneş ve suyla temas ettiğinde sertleşir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Mardin Taşı nedir?
Mardin Taşı, Mardin ilindeki Hoya formasyonundan çıkarılan tebeşirimsi ve ince taneli doğal taştır. Ocaktan çıkarıldığında kolay işlenir; gölgede biçimlendirildikten sonra güneş ve suyla temas ettiğinde sertleşir. Doluluk oranı %85–90 olarak verilir.
Ayırt edici özellikleri
Taş testereyle kesilir, matkapla delinir ve sert kesicilerle yontulur. İnce işçilik görecek taşlar çıkarıldıktan sonra gölgede işlenir ve istenen biçim verildikten sonra ışığa çıkarılır.
Mardin Taşının kayıtta verilen deney sonuçları aşağıda yer alır.
Sicildeki deney sonuçları
Sicil belgesinin 2. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Sicildeki değer |
|---|---|
| Isı iletim katsayısı | 0.7985; kaynak birim belirtmez |
| Özgül ısı kapasitesi | 987.6 J/Kg.C |
| Su emme miktarı | %21,8 |
| Aşınma oranı | %064 (özgün yazım) |
| Çekme dayanımı | 0,77 N/mm² |
| Basma dayanımı | 4.939 N/mm² |
Mimari ve taş işçiliği
Sicil, Mardin Taşının mezarlarda ve balkon korkuluklarında da kullanıldığını belirtir.
Farklı kültürlerin birlikte ve kardeşçe yaşadığı bir İl olan Mardin’de bütün kültürler yapılarında Mardin Taşını kullanmış ve kullanmaya devam etmektedir.
Bu Mardin ilinde yaşayan tüm farklı kültürlerin ortak bir simgesi olarak kabul görmektedir.
Mardin taş evlerinin içi ve dışı nakış süslemeleriyle bezelidir.
Kapı, pencere çevreleri, sütunlar, kemerler taş işçiliğinin oya gibi ince örnekleriyle bezelidir.
Taş, sığ deniz ve şelf kenarında oluşmuş resifal karakterli Hoya formasyonunda bulunur. Formasyonun ortalama kalınlığı 50–600 metredir. Tebeşirli, dolomitik, killi ve fosilli kireçtaşları ile belgede “biyonikrit” olarak yazılan kayaç bu birimin litolojileri arasında sayılır. Renkler sarı, pembe, kırmızı, beyaz, kirli beyaz ve gridir.
Formasyonun ortalama kalınlığı 50 – 600 metreler arasındadır.
Formasyonu meydana getiren litolojiler; tebeşirli kireçtaşları, biyonikrit, dolomitik kireçtaşları, killi kireçtaşları ve fosili kireçtaşlarıdır.
Formasyon sığ deniz – şelf kenarında oluşmuş ve her yerde resifal karekterli ürünler sunmaktadır.
Sayısal özellikler
Sicilde deney sonucu olarak verilen teknik ölçümler, özgün sayı ve birimleriyle aşağıdaki tabloda gösterilir.
Mardin Taşı, tebeşirimsi özellik sunması, ince tane yapılı olması, çıkartıldığında rahatlıkla işlenebilmesi özelliklerine sahiptir.
Mardin Taşı; işlendiğinde yumuşak, işlendikten sonra güneş ve su ile temas ettiğinde sertleşmektedir.
Bu Mardin Taşının en belirgin ve en önemli özelliğidir.
Mardin Taşı, ocaktan çıkarıldığında işlenmesi kolaydır.
Bu taşlar sabırla işlenir, göz nuru, el emeği ve alın teri ile birleşen taş yapılar mimarinin en güzel örneklerindendir.
Taşlar külünk ile düzeltilir.
Taşlar tarak ile yontulur.
Taşların kenarlarının dik olması için gönye ile kontrolü yapılır.
Beş yüzeyi yontulan taşın bir yüzeyi taraktan geçirilmez.
Bu yüzey taşın sırt tarafıdır.
Taşın bu yüzeylerinin tırtıklı bırakılmasındaki amaç harcın taşa daha iyi yapışması içindir.
Taşın renkleri
Kayaçların renkleri; sarı, pembe, kırmızı, beyaz, kirli beyaz ve gridir.
Mardin Taşı Nasıl Çıkarılır ve İşlenir?
Üretim tekniği ve ustalık
Taş işlemeciliğinde 7000 yıllık bir tarihi olan Mardin’de Mardin Taşı Medeniyetler Taşı olarak karşımıza çıkmaktadır.
İnce işçilik görecek ürünler çıkarıldıktan sonra gölgede işlenir ve istenilen şekil verilerek ışığa çıkarılır.
Taşın damarı bulunarak balyoz, keski veya teknolojik aletlerden yararlanılarak istenilen boyutta çıkarılır.
Boyutlandırma, taş seçimi ve yapıda kullanım
Mardin Taşı 19×20×30 cm ölçülerinde veya özel boyutlarda kesilerek yapılarda, sanat eserlerinde ve süs işlemeciliğinde kullanılır.
Mardin Taşının bol gözenekli olanları genellikle kaba işçilik isteyen sanat eserlerinde kullanılır.
İşlenecek taşlar taş ustaları tarafından ayrılır ve büyük bir hassasiyet ve çeşitli aletler kullanılarak işlenir.
Yapıda kullanılırken yontulmamış sırtlar yapı ustaları tarafından sırt sırta getirilir ve araya harç atılır.
Mardin ve Hoya formasyonu
Coğrafi sınır Mardin il sınırlarıdır. Taş, resifal kökenli Hoya formasyonundan çıkarılır; yöredeki kilise, manastır, medrese, cami, han ve evlerde kullanılmıştır. Mezar ve balkon korkuluklarında da taş işçiliği geleneğini sürdürür.
Kökeni ve üretim geleneği
Mardin, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Yüzyıllardır Mardin ilinde yapılan kiliseler, manastırlar, medreseler, camiler, hanlar ve evler büyük bir ekseriyetle Mardin Taşından yapılmış ve bu eserlerin büyük bir bölümü halen dimdik ayakta durmaktadır. Mardin Taşının dayanıklılığı ile yüzyıllardan beri her türlü bilgiye daha rahat ulaşılmaktadır.
Mardin Taşının sahip olduğu bu özellik yörede yüzyıllardır inşa edilen yapılarda itibar görmesini sağlayan önemli nedenler arasında yer almaktadır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Coğrafi işaretin kullanım biçimi markalamadır.
Belgede jeolojik yaş “alt Eosen – Alt Oliposen yağle”, kayaç adı “biyonikrit”, aşınma oranı ise “%064” olarak yazılıdır. Bu kaynak yazımları yeni jeolojik yaş, kayaç adı veya ondalık değere dönüştürülmemiştir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
145 tescil numaralı Mardin Taşı menşe adı olarak 15.04.2011 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret koruması 22.07.2009 tarihinden itibaren geçerlidir. Tescil ettiren kurum kimliği: Mardin Valiliği.
Sicildeki denetim düzeni
Mardin Taşının, belirtilen özelliklere uygun bir şekilde yapıldığını kontrol etmek amacıyla aşağıda belirtilen kurul tarafından denetlenir. Denetim kurulunun görevleri; Mardin taşının istenilen boyutta çıkarılmasını, külünk ile düzeltilmesini, taşların kenarlarının dik olması için gönye ile kontrol yapılmasını, yontulan taşın bir tarafının taraktan geçirilmemesi, taşların gölgede işlenmesinin kontrol ve denetimini yapmaktır.
Denetim kurulundaki temsilciler:
- Belediye Başkanlığından bir üye.
- Sanayi ve Ticaret Müdürlüğünden bir üye.
- Sağlık Müdürlüğünden bir üye.
- Ticaret ve Sanayi Odasından bir üye.
- Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliğinden bir üye.
- Kültür ve Turizm Müdürlüğünden bir üye.
- Bayındırlık ve İskan Müdürlüğünden bir üye.
Kamu kurumu yöneticileri ve sivil toplum kuruluşu temsilcileri olan üyelere ücret veya huzur hakkı ödenmez.
