Coğrafi işaretli ürün · Türkiye
Bayburt’ta çıkarılan, ince taneli ve kolay yontulan doğal taştır. Beyaz, sarı ve yeşil çeşitleriyle sunulur; özellikle iç mekân bezemeleri, yapı kaplamaları ve hediyelik eşyalarda kullanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bayburt Taşı nedir?
Bayburt Taşı; sarı-beyaz renkli, bazen beyaz zeminde yeşil benekli, bazen de sarı ve yeşil dalgalanmalı renk karışımında gözlemlenen, yapı taşı olarak kullanılan malzemesi tüfit olan, sertliği az (mohs-skalasına göre 2–3) ve ince taneli olması dolayısıyla kolay yontulabilen, yumuşak, özellikle kaplama taşı olarak kullanılan doğal taştır.
Ayırt edici özellikleri
Ocaklar ve Yazyurdu formasyonu
Yöredeki başlıca sahalar Toptepe, Sırataşlar, Gevenli, Konakdağ ve Gümüşdamla taş ocaklarıdır.
Bayburt Taşının jeolojik özellikleri: Özellikle Jura yaşlı birimler üzerindeki Eosen-yaşlı volkano- sedimanterler, Yazyurdu-formasyonu içinde sarı ve beyaz tüfitler şeklindedir.
Yazyurdu-formasyonu; andezit lav, aglomera, tüf, dasitik tüf, dasit ve volkano-tortullarla ardalanmalı kumtaşı, silttaşı, marn seviyelerinde oluşan ve kumlu kireçtaşı, fosilli kireçtaşından oluşan litolojilerle ara seviyeli olarak gelişen volkanik istife verilen isimdir.
Bayburt Taşı işte bu Yazyurdu formasyonundaki beyaz ve sarı tüfitlerin işlenmesi sonucunda meydana gelir.
Bayburt Taşı kimyasal olarak yüksek oranda silis içerir ve bu silisli yapı zeolit minerallerinden oluşur.
Beyaz, sarı ve yeşil taş çeşitleri
Bayburt Sarı Taşı: Kayaç içinde; altere olmuş volkanik malzemelerden oluşan bir matriks ve matriks içinde kuvars – plajioklaz ve kaya parçaları bulunur.
Bayburt Yeşil Taşı (Riyolitik Tüf): Kayaç içinde; volkanik malzemeden oluşan bir matriks ve matriks içinde kuvars – plajioklaz ve kloritleşmiş biyotit mineralleri bulunur.
Beyaz Bayburt Taşı (Riyo-dasitik bileşimli vitrik Tüf): Kayaç içinde; volkanik malzemeden oluşan bir matrix ve matrix içinde kuvars – plajioklaz – biyotit ve kaya parçaları bulunur.
Su emme ve ince işlenebilirlik
Suyu emme özelliği fazla olduğundan ani ısı değişimine sahip ortamlarda tercih edilmez, beyaz çiçeklenme ve kavlama yapar.
Bayburt Taşı çıkarıldıktan sonra güneşi görmeden yapılacak ince işlemecilik taşa ayrı bir güzellik katmaktadır.
Kaynak tabloları ve renk örnekleri
Beyaz, sarı ve yeşil çeşitlerin kimyasal bileşimi ile teknolojik özellikleri kaynak tablolarında ayrı gösterilmiştir.
Sicil görsellerinde beyaz, sarı ve yeşil Bayburt Taşı örnekleri bulunur.
Tablo-1: Beyaz, sarı ve yeşil Bayburt Taşının bileşimi
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan beyaz, sarı ve yeşil bayburt taşının bileşimi, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan beyaz, sarı ve yeşil bayburt taşının bileşimi, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Bileşim | Beyaz (%) | Sarı (%) | Yeşil (%) |
|---|---|---|---|
| MgO | %0,85 | %0,50 | %0,50 |
| SiO₂ | %69,20 | %64,80 | %64,80 |
| CaO | %2,95 | %7,90 | %7,90 |
| Fe₂O₃ | %1,10 | %2,45 | %2,45 |
Tablo-2: Bayburt Taşının teknolojik özellikleri
Ürün ölçümleri ile iki ayrı standart sütunu sicildeki yerleşimleriyle aktarılmıştır; bu sütunlar ürünün her standarda uygun olduğu iddiası değildir. Mohs 2–3 tabloda TS sütununda, tanım metninde ise ürün sertliği olarak yer alır. İki basınç satırının birim hücresindeki açıklanmayan 1 işareti kaynaktaki gibi korunmuştur. Basınç değerleri 605 ve 480’dir; birim yanındaki 1 bu sayılara eklenmemiştir.
Bayburt Taşı Nasıl Çıkarılır ve İşlenir?
Tabakaya uygun çıkarım yaklaşımı
Sicil, patlatmayla koparılan şekilsiz parçaların kırılma kaybını artırdığını açıklar. Bu nedenle yatay ve yataya yakın tabakalarda dikey-yatay kesen yarma S/T ile alım sicilin önerisidir; S/T eğimsiz tabakalarda tercih edilir. Açılacak ocaklar için verilen patlayıcı yasağı sonraki aşamada ayrıca korunmuştur.
S/T, tel kesme ve çatlaklardan ayırma
S/T 60 cm derinliğe kadar kesim yapan makineler 20 cm kalınlıkta ürünler meydana getirir. Tabaka eğimleri 20–50 dereceler arasında olan tüfitler, tel kesme makinesi ile kesilir. Çok çatlaklı olan zonlar ise eskavatör ile çatlaklarından alınır. Kırıcı kullanılmaz. Bayburt Taşının özellikle üst zonları eskavatör ile temizlenir, uygun çatlaklarından ayrılır, ayrılmayan kesimlerinde tel kesme makinesi ile kesim yapılır.
Patlayıcı yasağı ve ustalıkla işleme
Açılacak ocaklarda patlayıcılar kayacı yatay yönde 20 metrelik bir uzaklıkta etkilediğinden, kesinlikle patlayıcı kullanılmaz. Bayburt Taşı, taş ustaları tarafından elmas ağızlı testereler ile kesilip amaca uygun biçimde ebatlandırılarak ispirel, matkap, çeşitli testere ve oyma araçları ile işlenir.
Bayburt ocakları ve jeolojik kaynak
Coğrafi sınır Bayburt ilidir. Başlıca çıkarım sahaları Toptepe, Sırataşlar, Gevenli, Konakdağ ve Gümüşdamla ocaklarıdır. Taş, Yazyurdu formasyonundaki beyaz ve sarı tüfitlerin işlenmesiyle elde edilir. Denetimde Bayburt içindeki ocak belgeleri aranır.
Kullanım alanları
Kalınlıkları 10 cm, uzunlukları 30–40 cm, genişliği 20 cm olanlar ise yapı taşı olarak kullanılır. Bayburt Taşı, ticari alanda beyaz, sarı ve yeşil olarak 3 renkte satışa sunulur.
Taş evlerde, duvarlarda, köprülerde ve mezarlarda; cami ve evlerin dış cephe kaplamalarında; dekoratif ürünlerde ve hediyelik eşyalarda kullanılır.
Bayburt Taşının sarı ve beyaz renkte olanları yapılarda kaplama taşı olarak kullanılır.
Zira ürünün esas kullanım alanı ince işlemeciliğin yapıldığı iç mekan dekoratif ortamlardır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Coğrafi işaret marka unsuru ile birlikte kullanılabilir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
442 tescil numaralı Bayburt Taşı menşe adı olarak 4 Temmuz 2019 tarihinde tescil edilmiştir. Tescil ettiren kurum kimliği: Bayburt Belediyesi.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim Bayburt Belediyesi koordinasyonundadır. Bayburt Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, Bayburt Ticaret ve Sanayi Odası ve Bayburt İl Özel İdaresinden toplam dört temsilci katılır. Yılda bir kez düzenli, gerek görüldüğünde veya şikâyette her zaman denetim yapılır. Belediye raporları her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderir.
Denetim kriterleri renk, sertlik, işlenebilirlik, yoğunluk, basınca dayanıklılık ve gözenek oranıdır. Bayburt’tan çıkarılma, ocak belgeleri üzerinden kontrol edilir. Merci kamu veya özel kuruluşlardan ve uzmanlardan yararlanabilir, hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hukuki koruma süreçlerini yürütür.
