Devrek Bastonu

Ahşabın kurutulması ve düzeltilmesi

Sap yapılacak ağaçlar tahta halinde en az bir yıl kurutulur. Gövdede kullanılacak kızılcık dal ağacının temini içinse her yıl tabiattan su çekildiğinde ormanda, halk dilinde deynek kesimi başlar ve bahar gelinceye kadar bu kesim sürer. Deynek kesimi kesiciler tarafından yapılır ve baston ustaları deynekleri bu kesicilerden satın alır.

Hem çabuk kuruması ve hem de özünü kusarak ağacın beyaz kalması için deyneklerin dışındaki kabuklar yer yer soyulur ve bir yıl sonra kullanılmak üzere istiflenir.

**Fırınla düzeltme:** Düz olmayan dal ağacı, düzeltme amacıyla 180–240 °C’de 8–15 dakika fırınlanır. Yumuşayınca düzeltme tahtasında düzeltilir ve soğutulur.

Tornalama ve gövde işleme

Bastonun en önemli işlemi tornalamadır. Bu işlem, tasarlanan bastonun sapının şekliyle üzerindeki oymanın şekline göre değişkendir. Sap takılacak kısmı, işleme yapılacak gövdesi ve uç takılacak bölümleri tornada çekilerek hazırlanır.

**Gövde:** Yapılacak işlemeye göre tornada çekilen kızılcık gövdeye fatura açılır ve işlenecek şekiller önce markalanarak taksimatı yapılır. Bu işlemler tamamen elde yapılır ve bastonların fiyatını da bu çalışma belirler. Daha sonra bezeme işlemi yapılacak gövde tornada düz çekilir.

Sapının takılması da dahil olmak üzere bastonun bütün temizlik, zımpara ve boya işlemleri bittikten sonra bir kat vernik atılır ve üzerine çıkarılacak motif, fotokopi yapılmış motif işlemeli kağıtlar geçici yapıştırılır. Spiral (dişçi frezesi) denen aletin ucu takılan matkaplarla motiflerin hatları gövde üzerine geçilir ve yine bu özel matkaplarla motiflerin içi ağacın beyaz kısmı ortaya çıkana kadar temizlenir.

Motifler, sap ve uç montajı

Temizlik işlemi bittikten sonra matkapların bıraktığı ve düzensizliği gideren zımba denen kalın çividen yapılmış özel aletle noktalar halinde zımbalanır. Böylelikle motiflerin içinin daha düzgün görünmesi sağlanarak klasik bir görünüm kazandırılır. Sap kesimi: Gövde ile sap arasındaki uyum önemli olduğundan her bir gövde için tasarlanmış bir de sap modeli vardır. Model kalıpları sayesinde modeller, kullanılacak tahtaya çizilerek şerit makinalarında özenli bir şekilde biçilir.

Kavela delikleri açılarak sap gövdeye tutkalla birleştirilir. Şerit makinesinde son kesim ve düzeltmeler yapılır. Köşeli kenarlar frezede yuvarlatılır; törpü ve eğelerle son biçim verilir. Uç takılacak bölgeye tornada kavela açılır.

**Uç montajı, sistire ve zımpara:** Boynuz veya polyamit uç delinip gövdedeki kavelaya tutkalla takılır. Kuruyunca uyum, düzeltme ve temizlik işlemleri yapılır; dayanıklılık ve estetiğe dikkat edilir. Oyma ve törpü izleri sistireyle giderilir. Şekiller ve gövde net, parlak görünene kadar kalından inceye zımparalanır.

Devrek Bastonunun en önemli özelliği renk verme işlemidir çünkü bastona renk verenler boya maddeleri değildir. En kolay ve kalıcı olarak ya çini mürekkebi ile ya da nitrik asitle yakılarak boyanmasıdır. Saf nitrik asidi sadece suyla söndürerek sarı renk ya da saf nitrik asitte önce bir miktar demir eritilip yarı yarıya suyla söndürülerek kahve rengi elde edilir.

Renklendirme ve vernikleme

Sicilde, renge göre hazırlanan nitrik asidin elle temas edilmeden sürülüp tüp ateşi üzerinde yakılması anlatılır. Rengin ancak sistireyle kazınarak çıkarıldığı ve bozulmadığı kaynakta belirtilir. Sapın hemen altındaki 5–7 cm’lik bölüm, ustanın kimliğini yansıtan çiçek veya simgelerle süslenir.

Bu süslemeler çini mürekkebi ile ya boyayarak spiralle oyulur, ya da çini kalemleri ile çizilerek yapılır veya aynı işlem asitle yapılır ve sonra oyulur. Bir diğer yöntem ise bu bölgelerin beyaz bırakılarak yakı kalemi denen dekorasyon havyası ile yakılarak süsleme yapılmasıdır. Vernikleme: Bütün işlemleri tamamlanan bastonun verniklenmesi, genelde çabuk kuruyan selülozik uzun boru içinde inceltilmiş daldırma ve süzme işlemi ile yapılır.

**Son vernik katları:** Daldırma usulü verniğin her bölgesine nüfus etmesi ve eşit şekilde dağılması bakımından en sağlıklı yöntemdir. İyi bir vernikli yüzey elde edilene kadar belli zaman aralıklarıyla bu işlem 7–8 defa tekrarlanır.