Coğrafi işaretli ürün · Tunceli
Tunceli’nin Pülümür ilçesinde Göneli, Hiver ve Balpayam köylerinin yer altı tuzlu suyu, güneş ve rüzgârla buharlaştırılır. Oluşan kristaller kurutulup elenir; rafinasyon veya katkı uygulanmadan üretim yerinde ambalajlanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Tunceli Pülümür Yer Altı Kaynak Tuzu nedir?
Tunceli Pülümür Yer Altı Kaynak Tuzu; Tunceli ili Pülümür ilçesi Göneli, Hiver ve Balpayam köylerinde üretimi yapılan kokusuz, saydam renkli ve kübik yapılı yer altı kaynak tuzudur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Tunceli ili Pülümür ilçesi Göneli, Hiver ve Balpayam köyleri, İran-Turan fitocoğrafik bölgesinde ve Anadolu diyagonalinin üzerinde yer alır.
Coğrafi sınır; Fırat Havzası içerisinde kalan, Munzur Dağları ve uzantısı Avcı Dağları ile kuzeydoğusunda Bağırpaşa Dağlarıyla kuşatılmış yaklaşık 900 metre yüksekliğindedir.
Coğrafi sınırda kaynak tuzu, yüzeysel yer altı sularının kayaç yapısındaki tuz tabakasını eritip bünyesine kattıktan sonra dere vadilerinde oluşur.
Üretim tekniği ve ustalık
Beşeri faktörün tuzlada suyun buharlaşması aşamalarında; tuzun çevrilmesi ve belli bir alana toplanması vb. işlemlerinde etkin faaliyeti bulunur.
Saydam ve kübik kristaller
Tunceli Pülümür Yer Altı Kaynak Tuzu kokusuz, saydam renkli ve kübik yapılıdır. Kaynak alanı Pülümür ilçesinin Göneli, Hiver ve Balpayam köyleridir.
Rafinasyon ve katkı uygulanmaması
Kristaller güneşte kurutulup beyaz renge ulaştıktan sonra elenir. Rafine edilmez ve katkı maddesi kullanılmaz; tane büyüklüğüne göre üretim yerinde ambalajlanır.
Tablo-1: Tunceli Pülümür Yer Altı Kaynak Tuzunun Bazı Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan tunceli pülümür yer altı kaynak tuzunun bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Sicildeki üretim anlatımı
Kaynak suyunu toplama ve havuzlarda kristallendirme
Tunceli Pülümür Yer Altı Kaynak Tuzu üretimi, haziran ve eylül ayları arasında hava sıcaklıklarının yüksek ve güneşli olduğu günlerde yapılır. Coğrafi sınırdaki yeraltı su kaynaklarının kayaç yapısında bulunan kaya tuzu tabakalarını eriterek yüzeye çıktığı noktalarda sondaj işlemi 8–10 m arasında yapılır. Yüzeye çıkan tuzlu su, depo şeklindeki kuyularda biriktirilir. Kuyudaki tuzlu sular dinlendirme havuzlarına tahliye edilir.
Dinlendirme havuzları; tabanı antibakteriyel özelliğe sahip gıda üretiminde kullanıma uygun membran tabakası ile toprak zeminden ayrılır. Birkaç gün dinlendirme havuzunda bekletilir. Dinlendirme havuzunda bulanıklık unsurları ile aşama aşama tuz konsantrasyonu, güneş ısısı ve açık havadaki rüzgâr etkisiyle buharlaşan su miktarına bağlı olarak ağır metaller gibi bulaşan unsurlar havuzların dibine çöker ve suyun temizlenmesi sağlanır.
* Tabloda vanadyum en çok -80,237 ve kadmiyum en az -0,527 ppb yazılıdır; ölçüm raporu, eksi işareti ve su/tuz numune temeli açıklanmalıdır. Belgedeki bu eksiklik veya uyuşmazlığın tescil ettiren ya da TÜRKPATENT tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Temizlenen ve saf haldeki tuzlu su, havuzlar arasındaki borular vasıtasıyla tuz havuzlarına aktarılır. Coğrafi sınırın hava sıcaklığı, güneş ışınlarının yoğunluğu ve rüzgârın etkisiyle suyun buharlaşması artar. Coğrafi sınırın topografik yapısı, iklim özelliği ve beşeri faktörün etkisiyle tuzun konsantrasyonu ve kristalleşme yoğunluğu yükselir. Bu süreçte beşeri faktör, geleneksel yöntemle fırça, tahta kürek vb. yardımıyla tuzun nemden arınmasına destek verir.
Kristal halindeki tuz, belirli aralıklarla havuzun belli noktalarında toplanarak biriktirilir.
Kristalleri kurutma, eleme ve ambalajlama
Tuz birikintileri neminden arındırılıp güneş ışığında kurutularak beyaz rengine kavuştuktan sonra rafine edilmeden ve herhangi bir katkı maddesi kullanmaksızın eleme işlemine tabi tutulur ve partikül büyüklüğüne göre Türk Gıda Kodeksi Tuz Tebliği’nde belirtilen usul ve esaslara uygun şekilde farklı gramajlarda üretim yerinde ambalajlanır.
Yöresiyle bağı nedir?
Tunceli Pülümür Yer Altı Kaynak Tuzu; coğrafi sınırdaki karasal iklime bağlı olarak yazların sıcak geçmesi ve kuzeybatıdan esen kuvvetli rüzgârların etkisiyle güneş ışınlarının yoğunluğu yer altı kaynak tuzundaki suyun hızlı buharlaşmasını ve tuzun kristalleşmesini sağlar. Kaynak tuzunun tuzluluk oranı (bome derecesi), ilkbahar yağışları ve debiye bağlı olarak % 14 ile 24 % arasında değişiklik gösterir.
Bu alanın yüksekliği toprak, su ve çıkarılan kaynak tuzunun doğal ve temiz olmasını sağlar.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1793 tescil numaralı Tunceli Pülümür Yer Altı Kaynak Tuzu menşe adı olarak 21 Kasım 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Tunceli Pülümür Yer Altı Kaynak Tuzu ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajının üzerinde kullanılır. Ürünün kendisi veya ambalajının üzerinde kullanılamadığında Tunceli Pülümür Yer Altı Kaynak Tuzu ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Tunceli Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde; Tunceli Ticaret ve Sanayi Odasından, Tunceli İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden ve Pülümür Belediyesinden alanında uzman kişinin katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir.
Denetim merci, üretimde kullanılan yeraltı sularının temin edildiği yerin uygunluğu, kaynak suyun tuz konsantrasyonunun % 14 ilâ % 24 bome değerleri arasında olması, üretim metodunun uygunluğu, ürünün fiziksel özelliklerinin uygunluğu, ağır metal bulaşan miktarının kontrolü, Tunceli Pülümür Yer Altı Kaynak Tuzu ibaresi ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
