Coğrafi işaretli ürün · İzmir
İzmir’in tescilli on ilçesinde yetiştirilen yerel bamya çeşididir. Adını meyve ve sapındaki düzensiz kırmızı renklenmeden alır; taze meyveleri narin, lifsiz ve az tüylüdür.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bornova Kınalı Bamyası nedir?
Bornova Kınalı Bamyası bitkileri oldukça güçlüdür. Botanik sınıflandırması Abelmoschus esculentus (L.) Moench olan Bornova Kınalı Bamyası albenisi yüksek, düzgün şekilli, zarif ve etli, yöresel eski bir bamya çeşididir.
Ayırt edici özellikleri
Ayırt edici özellikler
Bornova Kınalı Bamyası çok loküllü değildir.
Ender olarak 6–7 loküllü tiplere rastlanmakla birlikte, Bornova Kınalı Bamyasının lokül sayısı büyük çoğunlukla 5’dir.
5–6 adet yan dala sahip olabilir ve yaklaşık 3 metre boya ulaşabilir.
Ayrıca halk arasında sümüksü madde olarak bilinen, asidik polisakkaridlerin konserve suyunu bulandırması durumu Bornova Kınalı Bamyası konservesinde gözlenmez.
100 adet tohum yaklaşık 6 g civarındadır.
Duyusal ve fiziksel özellikler
Bornova Kınalı Bamyası adını, meyve ve meyve sapında bulunan düzensiz kırmızı renklenmeden alır.
Bornova Kınalı Bamyasının çiçek açmaya başlaması ile birlikte, gövde üzerinde yaklaşık 5 cm’de bir dizili boğumlardan meyve bağlayan çiçekler belirir.
Günün erken saatlerinde toplandığında gevrek ve diri olan taze Bornova Kınalı Bamyası meyveleri narin, lifsiz ve az tüylüdür.
Meyveleri Türkiye’de yaygın olarak yetiştirilen bamya gruplarından biraz daha kısa kalır.
Bornova Kınalı Bamyası meyvelerinin sapa bağlandığı kısımda ve meyve sapının üzerinde düzensiz lekeler şeklinde kırmızı renklenme meydana gelir.
Antosiyan pigmentinin neden olduğu bu kırmızı renklenme meyvenin güneş görmesi ile doğrudan ilişkilidir.
Kırmızı renklenme, güneş ışığını fazla alan meyvelerde daha yoğun, az alan meyvelerde daha az olur.
Bornova Kınalı Bamyasının meyvelerdekine benzer kırmızı renklenme; bitki gövdesinde, boğumlarında, palmatifit yapıdaki yapraklarda, yaprak sapında ve yaprak damarlarında da görülür.
Sayısal özellikler
Bitki yeterince alan bulduğu ve iyi beslendiği durumda Konserve suyuna meyve parçaları ve çekirdek bırakmaz.
3–4 cm boyunda yaklaşık 2,5–3,0 g gelen taze bir Bornova Kınalı Bamyası meyvesi yaklaşık %13 kuru madde, %2,7 protein, %0,7 ham lif ve % 0,5 yağ içerir.
Meyveler tohumluk olarak bitki üzerinde bırakıldıklarında 20 cm boylara ulaştıklarında kartlaşır.
Meyve başına 70–75 adet tohum elde edilebilir.
Bu özellik, Bornova Kınalı Bamyasını diğer yörelerde yetiştirilen yerel ve ticari çeşitlerden ayıran önemli bir özelliktir.
Diğer ticari ve yöresel çeşitlere ulaşmanın mümkün olmadığı bu erken dönemde, Bornova Kınalı Bamyası yöre çiftçisi için önemli bir gelir kaynağı olmaktadır.
Bornova Kınalı Bamyası Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
En iyi gelişimini 25–30 °C hava sıcaklıklarında gösteren Bornova Kınalı Bamyası, nisan ayı ortalarında toprak sıcaklığının 15 °C’yi bulması ile ekilir.
Hasat işlemi
Ekimde daha önceki hasatlardan elde edilen tohumlar kullanılır. Özellikle hafif bünyeli süzek topraklarda çok iyi gelişme göstermesi sebebi ile kıraç tarım arazilerinin değerlendirilmesinde tercih edilir. Hasat, ekim ayında hava sıcaklığının 18 °C’nin altına düşmesi sonucu bitki gelişiminin duraksadığı döneme kadar devam eder.
Gübreleme işlemi
Bornova Kınalı Bamyası üretiminde gübre uygulamalarına, özellikle azotlu gübreye çok dikkat edilmelidir. Bornova Kınalı Bamyası bitkileri artan gübreleme ve sulamaya verim artışıyla değil, yaprak-dal gibi yeşil aksamlar oluşturarak cevap verir. Aşırı yeşil aksam oluşumu, bitkinin iç kısımlarına güneş ışığının girmesini engeller ve bu durum Bornova Kınalı Bamyasının ayırt edici bir özelliği olan meyve ve bitkilerde kırmızı renklenmenin oluşmasını sekteye uğratır.
Toprakta dekar başına 3–4 kg değerlerin üzerinde azot bulundurulduğunda bitkinin boğum araları uzar ve buna bağlı olarak da bitki boyu artar (doğrudur dekar başına 3–4 kg azot). ‘Boya kaçtı’ olarak tabir edilen bu tip Bornova Kınalı Bamyası bitkilerinde meyve hasadı zorlaşır ve üretim olması gerektiği gibi gerçekleştirilemez.
Sulama ve çapalama
Bornova Kınalı Bamyası yetiştiriciliğinde, köklerin yüzeysel kalmasına neden olan damla sulama yapılmamalı, bitkinin köklerinin derine gitmesini de teşvik eden karık usulü sulama tercih edilmelidir. Bu şekilde Bornova Kınalı Bamyasının geleneksel tarzda üretilmesi sağlanmış olur. Sulamanın karık usulü ile kısıtlı yapılması; külleme, yaprak bitkileri ve toprak kaynaklı bazı fungal etmenler gibi hastalık ve zararlıların görülme sıklığını da düşürür.
Bornova Kınalı Bamyasının hasadında 3,5–4,0 cm boyundaki meyveler tercih edilir.
Hasat — 2. aşama
Gün aşırı yapılan hasatlarda gözden kaçan kartlaşmış meyveler de bitkiden uzaklaştırılır. Yaz sezonu boyunca yapılan hasatlarla bitki başına ağırlıkları 2–3 gram arası ortalama 20 meyve toplanabilir. Dekarda ortalama 10.000–12.000 bitkinin bulunduğu Bornova Kınalı Bamyasında dekar başına verim 500–750 kg arasındadır.
Yetişme ve hasat dönemi
İnce ve zarif bir görünümü olan taze Bornova Kınalı Bamyası meyvelerinin çapı hasat olumunda yaklaşık 1 cm kalınlıktadır. Bakım şartlarına göre günde 1,0–1,5 cm uzayabilen Bornova Kınalı Bamyası meyvelerinin zarif yapılarının korunabilmesi için sık sık hasat edilmeleri gerekir. Bornova Kınalı Bamyasının meyveleri haziran ayının ikinci yarısından itibaren hasat edilebilir.
Yöreyle bağı
Bornova Kınalı Bamyası, İzmir’in Bornova, Urla, Çeşme, Karaburun, Balçova, Narlıdere, Güzelbahçe, Torbalı, Menderes ve Seferihisar ilçelerinde yetiştirilir. Güneş ışığı, meyve ve bitkideki kırmızı renklenmenin yoğunluğunu etkiler.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Tercihen, 3,5–4,0 cm boylarında toplanır ve tüketilir. Bornova Kınalı Bamyası meyveleri, taze tüketimlerinin yanı sıra konserve yapımı için de son derece uygundur. Toprak analiz raporu dikkate alınarak, dekarda 3–4 kg azot, 8–10 kg fosfor ve 10–12 kg potasyum bulundurulması yeterlidir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
581 tescil numaralı Bornova Kınalı Bamyası menşe adı olarak 27 Ekim 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaretin adı, amblem ve logo kullanımı denetlenir. Bornova Kınalı Bamyası ibareli ürünün logosu ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Bornova Kınalı Bamyası ibareli logo ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim mercii ve kontroller
Bornova Kınalı Bamyası denetimleri, Bornova Belediyesinin koordinasyonunda ve Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü öğretim üyelerinden 1 kişi, Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü uzmanlarından 1 kişi ve Bornova Belediyesi Tarımsal Hizmetler Müdürlüğünden 1 kişi olmak üzere toplam 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yerine getirilir.
Denetimlerde Bornova Kınalı Bamyasının, Ürünün Tanımı ve Ayırt Edici Özellikleri başlığı altında verilen tanıma uygun olup olmadığı ve istenilen ayırt edici özelliklere sahip olup olmadığı kontrol edilir. Üretime hazırlık, ekim, bitki gelişimi, hasat, tohum üretimi ve hasat sonu aşamalarını kapsayan denetim, 3 farklı dönemde yapılır.
Denetim düzeni
Üretimin yeni başladığı 15 Nisan – 30 Nisan arasında yapılacak ilk denetimde, üretim ve toprak hazırlıklarının doğru yapılıp yapılmadığı ve üretime doğru üretim materyali ile başlanıp başlanmadığı kontrol edilir. Bu aşamada aşırı azotu gübrelemenin yapılmasına engel olmak ve istenilen Bornova Kınalı Bamyası meyvelerinin elde edilmesini sağlamak amacıyla toprak analizinin yapılıp yapılmadığı kontrol edilir.
Toprak analiz raporu da dikkate alınarak dekarda 3–4 kg azot, 8–10 kg fosfor peroksit ve 10–12 kg potasyum oksit bulundurulması tavsiyesi yapılır. İkinci denetim, taze meyve hasadının yapılmaya başladığı temmuz ayı başında gerçekleştirilir. Bu denetimde özellikle hasat edilen meyvelerin adına özgü olup olmadığı kontrol edilir. Meyvelerin 3,5–4,0 cm uzunlukta, 1,0 cm civarı kalınlıkta ve 5 loküllü olup olmadığı kontrol edilir.
Denetim düzeni · 2
Denetimlerde Bornova Kınalı Bamyasına özgü kırmızı renklenmenin varlığı da kontrol edilir. Kırmızı renklenme bitkinin meyvesi ve sapı ile birlikte; gövdesinde, boğumlarında, yapraklarında, yaprak sapında ve yaprak damarlarında da bulunmalıdır. Son olarak bitki morfolojisi kontrol edilir. 5–6 yan dal yapabilen güçlü bitkilere korunur ve Bornova Kınalı Bamyası tipini korumak amacıyla, morfolojik açıdan tip dışı bitkilerin elenmesi de sağlanır.
Eylül ayında yapılacak son denetim ile tohumluk üretiminin adına doğru materyalden yapılıp yapılmadığı ve üretilen tohumların uygun şekilde muhafaza altına alınıp alınmadığı kontrol edilir. Düzenli denetimlerin dışında şikâyet halinde veya gerekli görülen durumlarda her zaman denetim yapılır. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
